مکانیسم های چند جانبه و تحرک بخشی به سیاست خارجی ایران در آسیای مرکزی و قفقاز
کد مقاله : 1231-IRFP-FULL
نویسندگان:
ولی کوزه گر کالجی *
پژوهشگر ارشد معاونت پژوهش‌های بین‌المللی در مرکز تحقیقات استراتژیک، مجمع تشخیص مصلحت نظام و عضو شورای علمی موسسه مطالعات ایران و اوراسیا (ایراس)
چکیده مقاله:
ناکارآمدی‌ها و مشکلات موجود در عرصه سازمان‌های منطقه‌ای و وجود مشکلات سیاسی میان برخی از کشورهای واقع در مناطق آسیای مرکزی و قفقاز که امکان گردهم آمدن آن‌ها در یک سازمان منطقه‌ای فراگیر را با مشکل مواجه ساخته است، موجب شده است مکانیسم‌های منطقه‌ای نظیر جامعه کشورهای مستقل مشترک المنافع (سی. آی. اس)، سازمان همکاری اقتصادی (اکو)، سازمان همکاری شانگهای، پیمان امنیت دسته جمعی و اتحادیه اقتصادی اوراسیا نتوانند از پویایی و تحرک لازم برخوردار باشند. این امر به صورت موثری بر پیشبرد سیاست خارجی ایران در سطح مناطق آسیای مرکزی و قفقاز نیز تاثیر منفی برجای گذاشته است. جمهوری آذربایجان و گرجستان در منطقه قفقاز عضو اکو و اتحادیه اقتصادی اوراسیا نیستند و به همین دلیل ایران با وجود عضویت ارمنستان در اتحادیه اقصادی اوراسیا فاقد پیوستگی جغرافیایی و مرز زمینی مشترک با اتحادیه اقتصادی اوراسیا است. در رابطه با سازمان همکاری شانگهای نیز ایران با وجود کوشش فراوان هنوز نتوانسته است تغییری در روند عضویت ناظر صورت دهد. در چنین فضایی به نظر می‌رسد شکل‌گیری مکانیسم‌های سه یا چهارجانبه، به صورت محدود و با دستور کار مشخص، می‌تواند بخش مهمی از ناکارآمدی‌های موجود در عرصه سازمان‌های منطقه‌ای را برطرف نماید و در واقع در میانه مکانیسم‌های دو جانبه و مکانیسم‌های منطقه‌ای قرار گیرد. در این راستا، تقویت مکانیسم سه جانبه ایران- ترکمنستان- قزاقستان و مکانیسم سه جانبه ایران- روسیه- آذربایجان و شکل‌گیری مکانیسم چهارجانبه ایران- قزاقستان- ترکمنستان- روسیه، مکانیسم شش جانبه ایران- ترکمنستان- ازبکستان- تاجیکستان- افغانستان و مکانیسم سه جانبه ایران- ارمنستان- گرجستان و مکانیسم سه جانبه ایران- ارمنستان- روسیه می‌تواند در فضای ناکارآمدی مکانیسم‌های منطقه‌ای موجود و محدودیت های مکانیسم های دو جانبه، موجب تحرک بخشی هر چه بیشتر سیاست خارجی ایران در سطح مناطق آسیای مرکزی و قفقاز شود.
کلیدواژه ها:
سیاست خارجی، مکانیسم های چند جانبه، ایران، آسیای مرکزی و قفقاز.
وضعیت : مقاله برای ارائه شفاهی پذیرفته شده است